گرچه لطافت غزلها و خط زيباى او مورد ستايش فرخى واقع شده امّا او در عصر خود به حكمت و كلام بيشتر شهرت داشته است . شهيد بلخى با ابو بكر محمّد بن زكرياى رازى در مسائل فلسفى مناظراتى داشت و از آن جمله در باب لذّت و علم الهى ، سكون و حركت و معاد . وى در اين مسائل نقضهايى بر رازى داشت و رازى نيز كتابهايى در رد او نوشت . عقيدهء شهيد بلخى در لذّت ، در كتاب صوان الحكمه ابو سليمان منطقى آمده است و اختصارى از آن در دست مىباشد . « 1 » ابن نديم او را شاعر و استاد عهد خويش مىداند و مىگويد : او مورد احترام و اعتقاد شاعر صاحب سخن رودكى بوده است . مناظرات شهيد با رازى سبب شد كه رودكى پس از مرگ شهيد از او با تعبير « از شمار خرد هزاران بيش » ياد كند : « 2 » از شمار دو چشم يك‌تن كم * وز شمار خرد هزاران بيش ابو الحسن شهيد بلخى در خط نيز استاد بود و چنان‌كه گفته شد فرّخى نيز او را ستوده است : « 3 » خط نويسد كه بنشناسند ز خط شهيد * شعر گويد كه بنشناسند از شعر جرير عوفى مىگويد : شهيد اشعار عربى نيز سروده است . براى نمونه به چند بيت آن اشاره مىشود . « 4 » يا من راى حرجا عليه رعايتى * لمّا استبان له عظيم كفايتى ايقنت انى كاذب فى مدحكم * فلذاك لم يعجبك حسن روايتى

--> ( 1 ) - تاريخ علوم عقلى ، صص 203 - 204 رسائل فلسفيّه ، صص 145 - 147 ؛ تاريخ ادبيات در ايران ، ذبيح اللّه صفا ، ج 1 ، ص 389 . ( 2 ) - الفهرست ، ابن نديم ، صص 531 - 533 . ( 3 ) - تاريخ ادبيات در ايران ، ذبيح اللّه صفا ، ج 1 ، ص 390 . ( 4 ) - لباب الالباب ، ص 244 . نيز ر . ك : براى آگاهى بيشتر ر . ك : مجمع الفصحا ، ج 2 ، ص 803 ؛ معجم المؤلفين ، ج 4 ، ص 310 ؛ الانساب ، سمعانى ، ج 3 ، ص 442 ؛ ترجمان البلاغة ، صص 63 ، 83 ، 107 ؛ خاندان نوبختى ، ص 108 ؛ صوان الحكمه ، ص 306 ؛ رسالة بيرونى در فهرست كتب رازى ، صص 11 - 18 ؛ المعجم فى معايير اشعار العجم ، ص 233 ؛ تاريخ عصر حافظ ، ج 1 ، ص 5 ؛ سبك‌شناسى ، ص 165 ؛ بحثى در تصوّف ، ص 9 ؛ دانشوران خراسان ، صص 260 : 264 ؛ مجله آريانا ، س 11 ، ش 1 ، ص 6 ؛ مجله آريانا ، س 11 ، ش 12 ، ص 25 ؛ سالنامه خراسان ، س 1320 ، ص 12 ؛ تاريخ الحكماء ، ص 275 ؛ شعر العجم ، صص 24 ، 32 ، 36 ، 42 .